A investigación advirte que nos estados máis descentralizados, e sobre todo en España, a descentralización non sempre vai acompañada de recursos financeiros en paralelo á autonomía ou capacidade de decisión das rexións.

O estudo analiza o conxunto da UE-27, exceptuando os pequenos estados de Luxemburgo, Chipre, Malta e Eslovenia e incluíndo adicionalmente Croacia, Suíza e Noruega, alén de estados extracomunitarios como os EUA, Canada e Nova Celandia. A efectos analíticos a investigación desenvólvese en dous planos distintos: o das rexións individuais e o de agregados de rexións semellantes dentro de cada estado. Aínda que no caso de España elabórase un único agregado coas 17 comunidades autónomas, como se verá a soa comparación entre estados produce resultados moi significativos.

A investigación divídese en dúas partes. Na primeira elabóranse índices que miden o grao de descentralización e na segunda parte empréganse os indicadores obtidos para analizar de que forma e en que medida a descentralización está relacionada co nivel de desenvolvemento económico.

Os datos empregados no estudo proceden de fontes estatísticas oficiais e dun cuestionario específico remitido ás rexións. O índice de descentralización está calculado a partir de máis de 200 variabeis que un comité de expertos sintetizan e ponderan adecuadamente. Do proceso de elaboración resultan cinco subíndices (correspondentes á descentralización administrativa, funcional, política, vertical e financeira), dous índices agregados (capacidade de decisión e capacidade financeira) e finalmente o índice xeral (descentralización). Tamén se analizan separadamente os indicadores de natureza cuantitativa e cualitativa, que coinciden ao 95%. En definitiva o estudo analiza a descentralización non desde unha perspectiva restrita, concibida como número e importancia das competencias, senón nun sentido máis amplo e complexo que abrangue o ‘ poder de decisión’ ou a ‘autonomía’.

Os datos conclúen que Suíza (índice 70/100), Alemaña (66), Bélxica (62-64) e España (58) son os estados máis decentralizados, entanto Grecia e a maioría dos antigos países comunistas (25-34) son os máis centralizados. Holanda e o Reino Unido serían os prototipos de estados medios en canto ao seu nivel de descentralización.

O estudo sinala tamén que a descentralización cuantitativa non coincide necesariamente coa cualitativa. Así, nos estados máis descentralizados, nos que as rexións posúen maior capacidade de decisión, os recursos financeiros adoitan ser insuficientes, non correspondendo ao nivel de autonomía política que posúen. O contrario rexístrase en cambio nos estados máis centralizados.

Fonte: ARE

Os datos manexados polo estudo serven, entroutras cousas, para cuestionar a aqueles que defenden a existencia das provincias, e tamén aos que argumentan contra a descentralización do Estado por redución ao absurdo (é dicir, quen contra as demandas de maior autonomía dunha rexión ou nación sen estado adoptan como estratexia un municipalismo localista).

Segundo a investigación un número maior de niveis na administración territorial e un maior número de unidades por nivel, é dicir, unha maior fragmentación vertical dos estados non implica necesariamente maior descentralización nin autonomía das unidades subestatais, senón máis ben e en todo caso o contrario, menor autonomía e maior dependencia do poder central.

Esta é unha conclusión intuitiva e lóxica que se deriva da realidade existente hoxe en Europa e que tamén sería aplicábel noutra escala de análise máis próxima, cando se aborda o debate acerca do número e tamaño óptimo dos concellos de Galiza, ou cando se fala da ordenación do territorio en xeral.

Descritas as diferentes compoñentes da descentralización, o obxectivo final do estudo é analizar en que medida un maior nivel de descentralización conduce a un maior nivel de desenvolvemento económico. O estudo conclúe que o comportamento económico, medido quer en PIB por habitante (nivel relativo) quer en crecemento do PIB (variación dinámica), está influído positivamente, entroutros factores, polo grao de descentralización.

Ceteris paribus, a un indicador de descentralización máis elevado asóciase un maior nivel de desenvolvemento económico, tanto se analizamos conglomerados de rexións como rexións individuais. Ademais, as análises evidencian que os aspectos cualitativos da descentralización son, cando menos, tan importantes como os cuantitativos (financeiros). Se falamos de crecemento en termos dinámicos os resultados amosan tamén que existe unha influencia positiva da descentralización, pero sempre tendo en conta que existe un nivel óptimo que maximiza o crecemento. Niveis esaxerados de descentralización xeran contributos menores e até negativos ás variacións do PIB.

Outra parte do estudo aborda os efectos da descentralización sobre o crecemento en relación coa innovación. Dáse a circunstancia de que a descentralización (sobre todo a financeira) favorece a innovación industrial local, entanto limita a innovación académica. Este resultado parece ser un argumento contra a proliferación de campus e universidades nun territorio e a favor das economías de escala neste ámbito.

Rebelarse cando unha industria perigosa asenta ao lado da casa, ou cando vai e amplía pola vía dos feitos consumados. Esixir o dereito a unha menor contaminación. Alarmarnos cando as empresas funcionan sen licenza, os malos empresarios campan pola Administración e as Leis só se aplican aos máis febles. Dar un día coa xustiza fóra dos discursos.

Decidirmos que ir por autoestrada de Vigo á Coruña ten que ser gratis, aínda que teñamos que pagar para penetrar na Meseta, e non ao revés. Prever a caducidade do motor de explosión e comezar de vez a artellar unha rede de transporte público como Deus manda. Non hai como viaxar para comparar.

Preguntarnos por que temos a internet máis cara de toda a OCDE -en Portugal é oito veces máis barata- e por que pagamos un canon dixital inxusto. Saber que un galego do rural paga por cada byte máis do dobre que os que vivimos nas vilas e cidades. Compartir na rede coma quen emprestaba un libro prohibido na Ditadura.

Pór en valor os valores. Saber vivir en épocas de crise e de abundancia á medida das nosas posibilidades. Non competir por un catroporcatro e unha casa máis grandes. Lembrar o valor do esforzo e do aforro, a importancia do investir para producir e progresar, e non para gastar e consumirnos. Colocar o sentidiño na economía, no canto de ter que andar todo o santo día cos cinco sentidos enriba dela.

E Vostede, sabe ou non sabe de tecnoloxía?

Primeiro e último artigo de colaboración en Xornal de Galicia, publicado o día de noiteboa de 2008 na columna de opinión titulada ‘O Estaleiro’. Somos tres as persoas contactadas antes da súa saída para colaborar con este esperanzador proxecto xornalístico na súa sección de cultura e tecnoloxía. Dóeme dicir que até o día de hoxe fomos ignoradas sen recibir a cambio nin unha soa explicación. Aínda así, sorte.

Joseph Alois Schumpeter é coñecido polos seus contributos a varias das áreas de análise da Economía, e gañou fama merecida por ser unha das persoas que realizou a análise crítica máis sólida de Karl Marx e a súa teorización do fin do capitalismo.

Rastrexo informacións súas por ter sido unha das figuras que máis me interesou na Facultade de Economía, e a raíz de o Suso Baleato terme solicitado unha recomendación dun clásico sobre o que desenvolver un traballo académico.

Transcribo de seguido a tradución (persoal) dalgunhas das cousas que dicía, tan só por captar o voso interese, incitar un pouco o debate e evitarnos caer nas interpretacións duais e antagónicas sobre a actual crise de modelo económico, que algúns ousados non dubidan en cualificar como crise do sistema.

Schumpeter pensaba que o fluxo circular de bens económicos e diñeiro conducía ao equilibrio estacionario, e que era a innovación -non a invención- introducida polos emprendedores nos produtos, nos métodos e nas formas de organización o motor do crecemento económico.

Schumpeter describía así como a destrución creativa provocaba a través da obsolescencia de vellas ideas, tecnoloxías e habilidades, a mellora das condicións de vida. A cuestión non é ‘como administra o capitalismo as estruturas existentes [senón] como as crea e as destrúe.‘

Schumpeter cría que a institución que permitía ao emprendedor adquirir os recursos necesarios para desenvolver a súa visión era un sistema financeiro capitalista ben desenvolvido, incluíndo unha variedade de institucións que garantisen o crédito.

Schumpeter desenvolveu a teoría do crecemento económico cíclico e irregular, centrándose na superposición de ciclos de amplitude fixa, e amparou o nacemento da primeira Escola de Econometría.

Schumpeter defendía o capitalismo por ser o sistema que prendía a iniciativa empresarial. Cría por iso na libre concorrencia e achegábase máis dos liberais clásicos que dos keynesianistas, aínda que a súa teorización económica foi fonte de inspiración para moitos e moi afamados pensadores heterodoxos.

Schumpeter escribiu un dos libros de economía máis famosos de todos os tempos: Capitallismo, socialismo e democracia. Unha das seccións deste libro ábrese coa seguinte cita: ‘Pode sobrevivir o capitalismo? Non, non creo que poida.’ Pero o razoamento que o levaba a tal conclusión era diametralmente diferente ao de Karl Marx. Schumpeter cría que o capitalismo morrería de éxito.

O capitalismo desenvolvería unha economía de corporacións cun certo grao de monopolio que consideraba benigno, pois a innovación -e a asunción de riscos- estaría asociada quer á existencia do monopolio quer á aspiración de logralo -segundo os seus analistas posteriores.

O capitalismo implicaría maiores niveis de alfabetización e xeraría tamén unha vasta clase social de intelectuais que atoparía a súa razón de ser na crítica do mesmo sistema burgués da propiedade privada que tiña creado as condicións para a súa aparición e subsistencia.

O resultado desta evolución non sería tanto unha revolución socialista como unha forma de socialdemocracia parlamentaria onde os partidos dun signo -defensores do Estado do Benestar- se alternarían cos do outro -eliminación dos obstáculos ao emprendemento.

O INE aproveitou o silencio xornalístico destas festas para publicar unha estatística máis que interesante, fundamental diría eu: a Contabilidad Regional de España, Serie 2000-2007. Algúns datos:

- Galiza está entre as Comunidades que máis medraron en termos de PIB no ano 2007, dando continuidade ao rexistro de 2006, que xa era superior á media estatal.

- Porén, no conxunto do que vai de década, Galiza sitúase á cola, xunto ás Comunidades que menos medraron: Asturias e Castela-León -o ‘NO peninsular’- e Euskadi e as Illes Balears -ambas cun PIB moito máis elevado que o noso.

- Do anterior dedúcese que o crecemento entre 2000 e 2005 debeu ser extremadamente baixo en relación co resto das Comunidades. Grande balanzo para os estertores da era popular á fronte dos Gobernos da Xunta e do Estado! (Por certo, en Galiza os bi e tripartitos parecen cadrar sempre con períodos de converxencia económica co Estado, se atendemos tamén ás cifras macroeconómicas de 1988-1989.)

- Aproximámonos ao 90% da renda por habitante da UE-27. Todo debido á perda de poboación e á ampliación da Unión. Servirá esta converxencia estatística para que a sociedade galega acabe de visualizarse como cerne desta Europa?

O Consello da Cultura Galega colgou na rede un estudo sobre os indicadores de I+D+i de Galiza en relación coa Unión Europea. Trátase dunha investigación na que colabora o profesor Albino Prada (xa mencionado neste blogue), que pode moi ben servir para unha primeira aproximación á realidade do noso investimento en capital tecnolóxico e humano en perspectiva comparada.

Mentres uns se preocupan de elevar a produtividade outros rompen a cabeza dedicando dous días de festa e un de resaca a cuantificar o custo económico de posuírmos lingua propia. Unha ocorrencia galaica do PSOE para situarnos no mapa das nacionalidades históricas sen teren que enfrontar as súas fortes contradicións no plano federalista e nacional galego. Por fortuna algunhas voces responderon a esta boutade preguntándose cal é a lingua que de verdade nos custa e ten custado. Poderiamos calcar os métodos da economía ecolóxica e cuantificar as externalidades do castelán en Galiza ao xeito dunha débeda histórica lingüística. Se é por inventar…

No entanto, despois de non sei cantos anos ‘de Democracia’, con todos os fondos que as Administracións dedican a investigacións universitarias variopintas, aínda non se elaborou neste Estado un só informe completo e rigoroso sobre o custo diferencial da dispersión poboacional no conxunto dos servizos públicos.

Sei dun Grupo de Trabajo sobre Gasto Sanitario do Instituto de Estudios Fiscales -dependente precisamente do Ministerio de Economía- que aínda non foi quen de propór aos dirixentes políticos un abano de criterios de reparto capaz de reflectir o verdadeiro custo da atención sanitaria, o principal capítulo de gasto do Estado do Benestar.

Intentárono os representantes da Comunidade de Castela e León neste grupo, e chegaron á conclusión de que a dispersión pobocional multiplicaba por dous o custo da atención sanitaria de primaria entre dúas provincias tan diferentes como Valladolid e Soria. Se iso acontece nunha Comunidade sen apenas dispersión poboacional poden imaxinar o que acontece en Galiza. Os representantes galegos nese grupo de traballo, se os houbo algunha vez, nunca dixeron ren -outro éxito de xestión da era fraguiana-. O que está claro é que Galiza non recibe o dobre de fondos sanitarios per capita que Madrid, xa que o peso do factor dispersión no financiamento é puramente testemuñal: unha simple maquillaxe de cifras.

E estamos a falar só do custo real dun servizo público concreto: a atención sanitaria non especializada. Cabe preguntarse se este servizo público ou outro calquera atinxe na práctica a toda a poboación e a todo o territorio, e se o fai por igual. Probablemente non, e se falaramos do custo teórico duns servizos públicos equitativos o financiamento por habitante de Galiza a respecto de por exemplo Madrid tería que ser polo menos tres veces maior. Pregunten aos nosos paisanos do medio rural canto gastan en taxis para se achegar aos centros de saúde. Máis externalidades.

Nestas andabamos cando o Ministro de Economía deste Reino sorpréndenos antes das uvas ao presentar os alicerces dun novo modelo de financiamento das Comunidades Autónomas sen sequera concretar os pesos dos fondos e os baremos dos criterios de reparto.

Hoxe calquera Administración que se prece de selo sabe -debe saber- cantos somos -ollo, non estou agora a falar do CERA-, en que coordenadas xeográficas vivimos e onde posuímos propiedades, canto gañamos ou non, a localización espacial óptima para as redes de centros, etcétera. En definitiva, sábese ao milímetro cal é o perfil e o nivel de uso dos servizos públicos fundamentais en función de calquera variábel asociada ao custo de prestación dos mesmos.

Hoxe en día pódese estimar perfectamente con esas informacións e un simple PC de escritorio o que custa -o que debería custar- un servizo público básico con garantías de igualdade ao longo e largo do territorio. Se non se fai, teñámolo claro, é porque non se quer. Non hai o mínimo aceno de vontade política para facelo en Madrid e, se me apuran, diría tamén que hai pouco coñecemento de causa, no corpo funcionarial desta Comunidade en concreto.

A nova proposta de Solbes virá a ignorar máis unha vez -e senón ao tempo- a verdadeira magnitude dos custos da dispersión poboacional. Manterá no reparto un criterio tan artificial na prestación de servizos persoais como é a superficie -que ten moi pouco a ver co custo da dispersión-, e que supoño pretenderá financiar o movemento automático dos sistemas de rego dos latifundios que ocupan a meirande parte das desertas mesetas casteláns. Seguiranse mesturando allos e bugallos e criticaranse os estímulos á boa xestión tributaria mentres se permitirá darlle máis financiamento e autonomía ás Comunidades que xa teñen máis, e non a quen mellor xestiona e a quen maior esforzo fiscal realiza -quen dedica unha maior parte dos seus ingresos a tributar, moitas veces malia a ter menos renda.

Resumindo, o novo sistema de financiamento pretende continuar cos vellos criterios, acrecentando de forma simbólica algún outro, para completar unha complexa cesta de variábeis cuxa aplicación efectiva probablemente acabe reducíndose nun 90% ou 95% ao factor poboación. Iso é exactamente o mesmo que acontece co modelo de financiamento da Lei da Igualdade que tanto publicitou o señor Zapatero e para o que as Comunidades como Galiza apenas teñen fondos con que comezar a traballar.

Avecíñase un bo ano para os economistas. Polo menos un ano cheo de traballo. Xa o creo.

(Os gráficos pertencen ao artigo de Albino Prada ligado no texto.)

A súa presentación na feira de ideas TED en 2006 lanzouno á fama mundial. A súa aplicación axiña foi adquirida por Google e en 2007 recuncou como un dos relatores estrela deste evento californiano.

Na súa páxina web acaban de publicar varias presentacións audiovisuais e documentos descargábeis que me parecen dos mellores instrumentos que teño visto para comunicar e explicar diferentes fenómenos económicos que, ás veces, mil palabras escollidas con paciencia e ilusión non acertan a describir mellor.

Coñecín a Santiago Lago Peñas nos meus primeiros anos de carreira, ao coincidir con el non só na Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da USC senón tamén no grupo de amigos e coñecidos do meu primeiro piso compartido en Compostela. Non o tratei moito pero si o suficiente para percibir a súa gran valía intelectual. No meu traxecto vital dei con moi poucas persoas que teñan esa auréola de saber e de saber estar, e Santi foi unha delas.

Aínda que é profesor de Economía no Campus de Ourense da Universidade de Vigo, agora mesmo dedícase fundamentalmente a asesorar á Consellaría de Economía e Facenda. De feito podo consideralo, sen temor a caer nun erro, que está entre os dous máximos especialistas en Facenda Pública deste País. Probablemente el teña boa parte de culpa en que a USC estea a ser desprazada pola Universidade de Vigo no relativo a publicación e investigación en materia económica e empresarial. A miña vella Facultade non volveu a ser o que antes, sumida en loitas internas (cando menos na miña época) e desprovista dos cerebros que outrora a poboaban (dedicados agora á actividade política ou ao seu asesoramento).

Santiago Lago e o seu irmán Ignacio teñen colaborado en diversas investigacións e artigos que mesturan a análise económica coa análise política e electoral. Unha desas colaboracións é o artigo titulado La influencia de los resultados económicos sobre el apoyo electoral de los gobiernos autonómicos 1980-1997.

Comecei a buscar este artigo tras ter discutido con varias persoas ultimamente sobre cal pode ser o efecto da crise económica actual nos resultados esperados para as eleccións autonómicas de marzo próximo. Entre as miñas argumentacións: que o ciclo económico ten máis influencia nos gobernos con maior capacidade para incidir na economía e que xa pasamos outras crises na historia recente (se ben non tan intensas como se promete esta) sen que iso tivera suposto cambios inmediatos (remitíndome para iso aos vales de 1993 e 2001).

O artigo dos irmáns Lago realiza unha análise numérica da influencia da economía en todas as eleccións autonómicas do Estado durante un período de 18 anos. Empregan para iso diversas series temporais de variábeis económicas como a renda por habitante, a taxa de paro, o parque de capital público, e o incremento da débeda pública autonómica.

A investigación conclúe que existe algunha relación entre o devir económico e político no ámbito autonómico, pero o alcance desta influencia é máis débil no caso dunha Autonomía que no dun Estado, e dita interrelación é máis forte no mundo anglosaxón, onde atopamos os sistemas de votación menos proporcionais e o bipartidismo é maior.

Verifícase ademais ao longo do estudo que os ciclos electorais autonómicos están ligados ao estatal, cousa ben sabida que se cadra é máis certa nas comunidades non nacionais, aínda que esa dependencia vai perdendo forza cos anos, ao tempo que os espazos políticos e partidarios autonómicos gañan en autonomía e se van institucionalizando.

Segundo os cálculos dos autores a variación no voto ao(s) partido(s) no Goberno entre unha elección e a seguinte é proporcional ao incremento experimentado polo capital público , isto é, fundamentalmente o que mencionamos como investimento en infraestruturas, e é inversamente proporcional á evolución do desemprego, de xeito que a variación dun punto porcentual no paro resta aproximadamente o mesmo que un aumento de entre 2 e 3 puntos no stock de capital público. Como se ve, estas dúas variábeis están claramente detrás das primeiras medidas de choque postas en marcha polos políticos para tentar atallar a crise actual: investimento público, no sentido neokeynesiano, e axudas de todo tipo a determinadas empresas e sectores para tentar minorar os despedimentos masivos e conter o crecemento do paro.

Aínda que o efecto conxunto destes dous factores poida parecer favorábel á destrución de emprego, e por tanto á perda de expectativas electorais das forzas gobernamentais, outras variábeis económicas entran en xogo. Dun lado, o incremento da renda per cápita inflúe positivamente no mantemento dos Gobernos, cando menos a teor do que aconteceu durante a década dos 90. A importancia do factor renda situaríase así a medio camiño entre a do investimento e a do desemprego, maior que a primeira e menor que a segunda. No caso que nos ocupa, é evidente que a renda por habitante en Galiza ten aumentado fortemente nos últimos catro anos, o que xogaría a favor das expectativas do bipartito, pero cómpre ter en conta outro fenómeno máis recente que o estudo non tiña en conta, como é o endebedamento familiar (hipotecas e demais), cuxa influencia podemos adiviñar de sentido contrario.

Todo apunta a que o influxo positivo e combinado de investimento e renda pode compensar facilmente o efecto negativo do desemprego e o endebedamento, cando menos agora que aínda non se atinxiu o punto máis baixo da crise e que, por tanto, os efectos acumulados aínda non atinxiron o seu máximo, que todo o mundo prevé para finais de 2009 e comezos de 2010.

As demais variábeis económicas non son relevantes ou sono moi pouco, entre elas a débeda pública, que como indicador da eficiencia na xestión económica das contas públicas indícanos que a percepción dunha boa ou mala evolución da Facenda Pública é indiferente para a inmensa maioría dos cidadáns.

Quizá esteamos ante un debate que non estando carente de fundamentación é en certa medida un debate importado, dos EUA no plano teórico e do Reino de España no práctico. En Galiza a sociedade experimenta agora mesmo unha sensación de crise que cando menos en algunha medida nos é allea, proveniente das zonas do Estado onde máis campou a especulación e o aproveitamento da man de obra barata inmigrante. A sobredose diaria de novas de crise, multplicada polos medios de comunicación estatais e amplificada pola carga análoga que estes reciben das axencias internacionais, están a provocar que o galego medio teña unha percepción da marcha xeral da economía peor que a da súa propia situación persoal ou familiar.

Quedo con gañas de continuar esta investigación con series de datos máis recentes, aínda que a miña maior curiosidade sería replicar a análise da evolución electoral autonómica no ámbito municipal, con indicadores económicos e sociais, sen prescindir loxicamente dos indicadores electorais de ámbito superior.

Fonte: eEspaña 2008, Fundación Orange, páx. 26.

E aínda por riba temos que aguantar a un galego analóxico dicindo tonterías e defendendo os intereses espurios dos seus camaradas nas sociedades de autores.

Comezo a formarme unha idea clara non só do por que temos canon dixital e do por que temos a peor internet da OCDE, senón tamén de canto serven os ministros galegos en Madrid.

Funcionando

A realidade é que o lector tivo traballo arreo e segue funcionando satisfactoriamente. Iso é o normal, pero non está de máis comentalo. O trebello converteuse nun elemento de uso case diario, cousa que non pode dicirse xa da TV, por exemplo, ou da cadea musical.

O seu uso é sinxelo: só se precisa un día para adquirir o hábito de uso, e o número de botóns a aprender é bastante menor ao dun teléfono móbil actual calquera. Só tres: adiante, atrás e aceptar. E se acaso ter unha noción do que é o hipertexto, xa que nalgúns libros preparados para iso existe a valiosa posibilidade de navegar polo texto a través de ligazóns, índices, apartados, etc.

O único engadido que precisou o aparello foi unha tarxeta de memoria adicional. Funciono sen problemas de capacidade cunha vella tarxeta SD xubilada da cámara de fotos, de 250MB. O trebello usa un único cabo USB para cargar a batería e máis para transferir os ficheiros dos libros entre el e o PC, ou viceversa. A tarxeta SD tamén se pode empregar sen ter conectar o dispositivo ao PC.

O único cambio que lle fixen foi actualizar o firmware, hai cousa de un mes. Desde entón non só vai máis rápido no formatado de libros extensos senón que é capaz de manexar o formato estándar de publicación de libros e electrónicos EPUB (OpenBook) e, sobre todo, remaquetar PDFs, que é acousa que xunto a unha pantalla algo máis grande botei en falta. É certo que esta recomposición do fluxo de caracteres nos ficheiros PDF posúe algunhas limitacións, pero non é menos certo que antes o aparello estaba limitado a facer zoom sobre eles. Así que as vindeiras actualizacións prometen.

A fedellar

O portal que recomendo para se introducir no mundo do libro electrónico é o blog español SoyBits, Tendencias en la Industria Editorial, unha páxina actualizada practicamente a diario onde é realmente moi fácil facer un seguimento tanto da evolución do mercado como do lanzamento de dispositivos de lectura.

Se xa tes un dispositivo e queres tirarlle partido, ou se queres coñecer o que se está a mover no mundo dos usuarios e desenvolvedores, a páxina de referencia a nivel mundial é a MobileRead, que está inglés pero que contén os mellores foros especializados en hardware, software, hacks, etc. Aínda así non deixes de visitar a páxina inglesa da Wikipedia correspondente ao teu trebello: son os mellores e máis completos índices de todo o que hai que saber, e adoitan estar actualizados.

Pero a verdadeira xoia que me permite exprimir este aparello é Calibre, unha aplicación de código aberto e libre, utilizábel practicamente con calquera dispositivo móbil de lectura.

Está desenvolvido por Kovid Goyal e dálle dez mil voltas á aplicación de xestión de biblioteca e de transferencia de libros que vén de fábrica co Sony Reader. O Calibre tamén permite editar metainformacións, convertir libros entre practicamente calquera formato (coas limitacións propias de cada un deles), ler volumes na pantalla do PC, exportar comics… e algo mais que comentarei logo.

O recoñecemento a este programa na rede tense disparado, até o punto de que xa está incluído na plataforma de localización de Ubuntu, na Launchpad, onde comecei timidamente a traducila ao galego.

Libros

Se o que desexas é achar libros seguramente xa o terás feito coa axuda de Google ou Delicious. Pero se non é así velaquí inclúo varias e variadas referencias de sitios interesantes: BiVir, Estaleiro Editora, Urco Editora, Biblioteca Virtual Galega, Projeto Democratização da Leitura, El Aleph, CuantoLibro, Bibliotheka, LibroDot.com, LibrosGratisWeb, HackeMate, Google Book Search, Proxecto Gutemberg e a novidosa Feedbooks. Algúns outros portais xa teñen desaparecido, pero ao mesmo tempo que uns sumen outros aparecen. Nas redes P2P tamén é sinxelo atopar libros e bibliotecas enteiras.

A pregunta é inmediata: por que non hai apenas libros en galego na rede? Deixo que respondades por vós mesmos a esa pregunta.

Xornais sen papel

O Calibre inclúe entre as súas utilidades un conversor de fluxos RSS a libros electrónicos. Isto permite, sen ir máis lonxe, recoller en poucos minutos cada mañá as noticias dos tus medios e seccións preferidas e levalas contigo no lector xunto a libros, manuais e outros documentos.

A aplicación inclúe de serie uns conversores especiais para unha vintena de medios en lingua inglesa (do NY Times ao The Economist, pasando pola BBC, o Newsweek ou Wired.com). Todos eles permiten ver no lector os artigos maquetados cunha aparencia visual moi boa e específica para cada fonte de información.

Por fortuna, a lista de medios non é pechada, xa que calquera pode crear o seu libro con só agregar un ou varias URLs de fluxos RSS. Neste caso o proceso de maquetación faise de forma automática e igual para todos, variando o resultado en función da folla de estilos CSS e da estrutura interna do RSS de cada medio. O resultado é lexíbel igualmente en todos os casos que teño probado.

Tamén é posíbel crear RSS para medios que non empregan a sindicación ou que a usan de forma incompleta (capada, diríamos para entendernos): titulares si, entradillas cortadas… pero nada de liberar contidos pola rede só a cambio do recoñecemento. É o negocio, verdade? (non teñen nin idea do que é en realidade a sindicación). Existen varios servizos na rede que permiten criar fluxos a partir de páxinas estáticas.

Outra opción é xestionar os fluxos RSS a través dunha ferramenta moi potente como é Yahoo Pipes, establecendo filtros por palabras chave ou etiquetas. O problema desta ferramenta e doutras semellantes é que aínda presentan problemas coas codificacións UTF dos fluxos de lingua non inglesa.

Futuro presente

Ultimamente os grandes gurús da blogosfera mundial e hispana andan a proclamar que o iPhone vai camiño de se convertir no dispositivo móbil de lectura máis usado, por riba dos aparatos especializados.

Será que eu non teño un iPhone, pero si un Nokia E65, e como usuario de móbiles con aplicacións estou en absoluto desacordo con esas afirmacións, que sigo atribuíndo, por inxenuo, á campaña de mercadotecnia mundial lanzada pola Apple, e que malia a algúns acérrimos defensores estase demostrando ineficaz, cando menos en España (se cadra é por culpa do parceiro: Movistar).

Eu creo humildemente que se equivocan. O iPhone pode servir para ler un feed, un howto, ou un xornal electrónico. Pero non un libro. Non ten o tamañ axeitadoo, a luz cansa e sobre todo a batería non dura.

Tamén hai quen apunta que o vencedor será o Amazon Kindle, pero aparte de ser un trebello caro, enorme e ben feo, a súa cerrazón (tamén no sentido linuxeiro) e as diferenzas de tecnoloxía na telefonía móbil entre os EUA e Europa impediranlle saír da súa canle de venda propietaria.

O único mérito de Amazon é, con efecto e como afirma Fernando Garrido, abrir o mercado, prender a mecha. É ben sabido que con moita frecuencia no mundo da internet non son os primeiros en chegar ao mercado os que se acaban facendo co cacho máis grande do pastel.

Por se aínda non estás convencido direi que nos trebellos especializados actuais tes días e até semanas de lectura continuada sen recarga de batería, visibilidade case perfecta con calquera iluminación, mesmo á luz do sol, e sen estropear a vista coas pantallas retroiluminadas de pequeno tamaño. Ningún teléfono móbil por moitas cores e movementos que teña vaille dar a un lector esixente todo iso.

Se a iso sumamos a posibilidade abraiante de ter wikipedias enteiras no tamaño dunha tarxeta SD (o suficientemente actual como para conter varios GB), ou tantos volumes de lectura nunha axenda como nunha biblioteca universitaria calquera, o que eu non sei é como moitos lectores empedernidos non teñen encargado xa os seus dispositivos, ou viaxado a unha FNAC francesa para compralos.

Por iso aposto nos Sony Reader e nos iRex da iLead. Hai máis trebellos de prestacións análogas (a mesma serie precedente da iLead) que apostan por un modelo comunitario de desenvolvemento, teñen unha grande comunidade de usuarios detrás e están baseados parcial ou totalmente nos estándares e formatos abertos.

Coincido en que a tecnoloxía aínda precisa de un ano (como moito) para dar o salto definitivo á comercialización e por tanto á popularización dos dispositivos. Mentres, a pantalla de tinta electrónica táctil xa é unha realidade, o tamaño dos visores aproxímase ao A4, investígase con pantallas a cor e enrolábeis baseadas en tecnoloxías de nome impronunciábel, e xa se fala de que os portátiles OPC van experimentar con tecnoloxías mixtas LCD/epaper.

Corolario

Para vos facer unha idea isto vai ser (é xa) o que os reprodutores MP3 e o formato DivX á música e ás películas. Non é un esaxero. É unha realidade que se no Nadal pasado parecía froito do entusiasmo do novizo, cada día que pasa téñoo máis claro e resulta máis evidente.

Boa parte do mundo xa está na onda, e parece como se só neste recanto do planeta nos resistíramos á súa adopción masiva. Non dubido que o feito de non se teren comercializado e publicitado máis está relacionado cos intereses das empresas editoriais, que seguen apostando a conservar o seu cada vez máis reducido nicho de mercado tradicional. Unha mala imitación do mesmo inútil comportamento que caracterizou durante case unha década á industria discográfica e cinematográfica.

A rede está inzada de libros para a descarga do mesmo xeito que están os álbums musicais, as películas de estrea e as clásicas, ou as series de TV. Hoxe a xente traduce best sellers igual que traducen os subtítulos da súa serie favorita, ao seu xeito claro. Legal, alegal ou ilegal, o intercambio na rede de produtos culturais e de comunicación é unha realidade imparábel na maior parte do mundo, e só se obvia e combate desde argumentacións que raian no fundamentalismo nos países centrais do sistema de produción e de mercado capitalista. O segundo e o terceiro mundo, sen lobbies e grupos de intereses creados ao abeiro de lexislacións regulamentistas e limitadoras das liberdades do individuo, lévannos sen dúbida a dianteira no terreo da cultura e o coñecemento libres.

Moitos autores e editores que coa boca grande negan esta realidade en realidade son perfectamente conscientes do que acontece: só pretenden gañar tempo e xa están pensando en como reaxir ou pechar. Os que son menos intelixentes acabarán superados pola realidade, e probablemente acabarán dependendo de algún tipo de ingreso público (subvencións ou direccións de Bibliotecas Nacionais) ou ilegal (canon que grava os dispositivos electrónicos e direccións de centros da SGAE).

Había que preguntarlle aos Alcaldes, que para min como políticos que teñen poder executivo son os máis covardes do arco político español, porque son políticos que se dedican só a quedar ben co cidadán pero que nunca se esforzaron en tomar medidas que solucionen problemas.

Fala Vostede da dispersión poboacional. Cantos concellos en Galiza levan feito unha política urbanística que vaia contra a poboación que está dispersa? Primeiro.

Cantos concellos se esforzan en recadar o que deben recadar?

Hai pouco en Vigo aparece un incendio pavoroso onde había nunha nave 11 empresas. Só unha tiña licenza de actividade.

Cantos concellos se preocupan non da licenza de obra senón das licenzas das pequenas reformas que se fan que non paga ninguén?

Cantos concellos cobran pola auga o que deben cobrar? Polos servizos? [...]

Vamos ver. A min paréceme ben que os alcaldes fagan esta política. Non entendo que a fagan agora. Nunha época de crise isto de vir a pedir máis a min non me parece politicamente correcto.

O debate sobre o financiamento municipal comeza no minuto 23. A transcrición pertence á intervención de Xosé Luís Portela, xornalista da Radio Galega, no minuto 32.

Cada vez estou máis convencido de que os tres principais partidos políticos galegos teñen os mesmos planos para os concellos. Algo moi parecido a non ter ningún.

Dun lado a revista mensual Tempos Novos, que até agora contaba cunha canle propia en Vieiros onde se publicaban extractos dos artigos e entrevistas, faise maior, independízase e abre a súa propia edición dixital. Nace Tempos Dixital coa vocación irrenunciable de se converter nun espazo de opinión e debate deses que verdadeiramente escasean -e hoxe máis que nunca- neste País.

Polo menos até agora e na miña opinión os columnistas e articulistas dos diferentes medios de comunicación de masas en lingua galega -a meirande parte electrónicos- cumpren malamente ese papel. Enténdaseme ben, quizá a culpa é máis dos comentaristas que dos opinadores, quizá é unha culpa distribuída. Debe ser por iso que nestes anos só a blogosfera achegou, puntualmente por desgraza, esas ágoras -ou tascas, como se prefira. (Non lean isto pero reparo agora en que task é tarefa en inglés, e así entende un mellor esa expresión nosa de ir tomar os choios).

O proxecto impulsado xa hai unha década por Atlántica de Información e Comunicación dá un pequeno paso máis no fecundo camiño encetado coa reestruturación do seu soporte en papel e a creación do suplemento ProTexta. Con este avanzo o proxecto gaña en madurez e distánciase dos perigos que ameazan aos medios inmobilistas.

Doutro lado Vieiros suple a perda da canle Tempos con unha primeira colaboración con radiofusión, o portal da programación común das emisoras municipais galegas agrupadas en EMUGA.

Esta sinerxia é máis simbólica que real. Consiste nunha simple sindicación de contidos que irá publicando en Vieiros as novas locais producidas polas emisoras nun ticker, visíbel ao lado do que xa funcionaba a través de Europa Press. É o mínimo polo que comezar, e máis que nada coloca sobre a mesa todo un abano de posibilidades e complementariedades, co único límite que ten a natureza diferente -privada e pública- das entidades promotoras.

Con todo, este movemento reaviva o até hoxe algo parado sector da comunicación local, tan importante para o noso idioma como que é case o único reduto informativo no que o galego é maioritario.

Desde aquí saudamos as dúas iniciaciativas e desexámoslles todo o mellor.