Cada vez que alguén representa nun mapa de Galicia unha variable municipal independente da superficie, sexa esta a poboación, os votos ou a porcentaxe de mozos, un porquiño celta morre esmagado por unha campá de Gauss nalgún lugar deste Far West.

Esta semana volvían circular pola rede dous mapas que reflectían a proporción de galegofalantes de cada concello galego segundo o Censo do ano 2001. Se nos fiamos da primeira impresión que producen ambos mapas en Galicia falaría galego naquela altura perto do 80% da poboación, pois só nuns poucos concellos, ademais polo xeral máis pequenos en extensión, as porcentaxes indicadas pola lenda caen mesmo por baixo do 20%.

É evidente que o distinto peso demográfico dos concellos contribúe a transmitir esa imaxe de hexemonía do galego (cuestión adicional é que a variable representada estea ben escollida, pois se interpretamos que quen non fala galego fala castelán estaremos obviando o feito de que ambas variables se superpoñen e que a maioría de Galicia é bilingüe, por non falar da presenza de terceiros idiomas minoritarios). Pois ben, para evitarmos esta percepción equívoca sería conveniente non empregar mapas para representar dita variable. Ou, se queremos empregalos, usar un cartograma no canto do mapa de coropletas ordinario.

O cartograma municipal de Galicia en función da poboación de cada concello, sería como segue:

ConcellosAoPeso

Trasladadas a este mapa distorsionado, onde cada concello ocupa aproximadamente o que a súa poboación, as porcentaxes de galegofalantes de 2001 amosarían unha fotografía ben diferente e máis próxima da realidade: dúas Galicias lingüísticas e porcentaxes lindeiras co 60%.

O Censo de 2011, onde se incluíron preguntas sobre o uso do galego, virá a demostrar, na miña opinión, que a realidade lingüística mudou substancialmente durante a primeira década do milenio e que as porcentaxes estarán máis ben próximas do 50/50.

Censo2011

O cartograma tamén permite advertir determinadas características poboacionais de Galicia: o predominio do Eixo Atlántico e da dimensión Norte-Sur (que por exemplo e non por casualidade é a máis explotada polo capital privado mediante concesións de autoestradas e liñas de transporte) sobre a Leste-Oeste, a distribución policéntrica (e case fractal) das nosas urbes de referencia, a disposición das zonas intersticiais (onde a proximidade das áreas metropolitanas induce un maior baleiramento poboacional), a sobrevivencia dunha fisterra demográfica e de centros perifericos (relativamente alonxados dos pólos de concentración da poboación), a posición central de Santiago de Compostela (e non Lalín) que pode chegar a favorecer un deseño centralista e radial do territorio galego, ou a presión demográfica que experimenta o Golfo Ártabro (as rías de Ferrol, Ares-Betanzos e A Coruña), superior mesmo á da Ría de Vigo, como é ben sabido a máis longa e a que máis profundiza terra adentro de Galicia.

Etiquetas:
 

10 Responses to Cada concello polo que vale

  1. Moi ben, Carlos. Pero eu creo que a mudanza na primeira década do milenio non se vai notar tanto. Os efectos desa mudanza en marcha notaranse dentro duns trinta anos, cando a porcentaxe de usuarios habituais do galego (con preferencia sobre o castelán) se sitúe arredor do trinta por cento.
    ¿Sabes se as preguntas sobre o galego variaron no censo de 2011, ou son as mesmas de 2001?

    • Non teño máis información sobre as preguntas do Censo que primeiro a intuición de que as ían volver incluír, e despois a confirmación ao atopar unha copia do cuestionario impreso en PDF pola rede. Imaxino que non será difícil atopar alguén que o cubrira en papel ou por internet e que che poida informar.

      Canto á evolución eu coido que si vai haber cambios notables. Baséome en datos de tendencia, teorías e percepcións.

      As tendencias xa as apuntou o módulo lingüístico da enquisa de condicións de vida do 2008.

      A miña teoría é que, á vista tamén dos resultados da enquisa do CCG de 2009, a evolución dos usos e actitudes lingüísticás está fortemente asociada co sentimento de galeguidade e coa afinidade partidaria ou política co BNG, existindo ademais unha fenda entre as posicións nas que se percibe a este segmento da poboación e o resto. Se a iso sumamos a evolución deste sentimento identitario segundo as enquisas do CIS e a evolución do voto ás forzas nacionalistas a conclusión é que entre 2001 e 2009 debeu existir un retroceso importante (en boa medida recollido pola ECV do 2008), se ben é certo que é probbale que desde 2009 até o momento do traballo de campo do Censo a cousa poida ter varíado menos que nos anos precedentes.

      E a percepción, en fin, é que 4 anos despois o discurso da polarización segue vixente, as posicións dos actores nesta guerra inamovibles e a maioría da poboación ocupándose das cousas que realmente lle importan.

      • Motias grazas, Carlos. Non tardaremos en sabelo, ao melllor estás ti no certo. O problema cos datos do censo é a súa escasa comparabilidade con outros. Non pregunta pola lingua inicial, e no uso dá tres opcións de resposta, “sempre”, “as veces” e “nunca”. O resto das enquisas, en cambio, no uso dan as catro opcións habituais: “só galego”, “máis galego”, “máis castelán”, “só castelán”.

        No censo do 2001, para o conxunto de Galicia esas tres opcíóns daban estes resultados:

        Sempre: 56,85%
        Ás veces: 30,29%
        Nunca:12,66%

        Nos nenos de 5 a 9 anos daban estes resultados:

        Sempre: 37,64%
        Ás veces: 47,27%
        Nunca: 14,59%

        E nos de 65 e máis anos daba:

        Sempre: 75,54%
        Ás veces: 15,51%
        Nunca: 8,95%

        Quita por riba a xente maior que morre nunda década e engade por debaixo algúns nenos (non moitos, pois non nos reproducimos e imos cara a catástrofe demográfica, ben sabes), e o panorama xeral de uso das linguas non debería variar moito, as respostas “sempre” andarán entre o 45 e o 50% (vaticino eu). Conto xa co aumento do uso exclusivo do castelán entre os máis novos.

        • Si, os cálculos están claros, pero agardemos polas cifras do novo Censo. Como sabes, unha comparación case coetánea entre as tres respostas do Censo de 2001 e as catro doutras fontes amosan un “corremento” cara ao castelán, ao punto de que só os de “galego nunca” coinciden cos monolingües en castelán. Aquel 12,66% pode perfectamente duplicarse e o “galego sempre” ficar na metade.

          • Na miña opinión, a opción “nunca” dos censos é a única psicoloxicamente comparable con “sempre en castelán”. As outras teñen evocacións diferentes, e “ás veces” resulta especialmente confusa. É normal que unha parte importante dos que responden “sempre en galego” nos censos respondan “máis galego” nun sistema de catro opcións. Por iso penso que os censos só poden compararse entre eles. Teremos que agardar para ver quen dos dous ten a razón, a ver se non tardan moito…

          • Imaxino que o CCG pode solicitar ao INE e/ou ao IGE dispór deses datos en bruto antes de agardar á publicación dos resultados detallados do Censo, que demorarán até Decembro.

          • Carlos, prepareiche estes datos, sobre nenos, comparando os censos de 1991 e 2001.

            No Censo de 1991, os nenos entre 6 e 10 anos (excluidos os casos de “non consta”, que son o 6% do total da cohorte), distribúense así:

            sempre: 41,37% — nunca: 7,34% — a veces: 51,30%.

            Esa mesma cohorte tiña no ano 2001 entre 16 e 20 anos. Non se pode facer ese corte, pois os datos publicados agrupan de 15 a 19 anos, É unha diferencia moi pequena, penso que sen importancia ningunha, polo que podemos ver a evolución do uso do galego neses nenos de 1991 unha década máis tarde.
            O uso do galego non baixou no interior da cohorte, aumentou un pouco; o do castelán tamén.

            sempre: 44,45% — nunca: 13,28% — a veces: 42,27.

            E agora vexamos a nova cohorte de nenos, os que no censo de 2001 tiñan de 5 a 9 anos (a
            agrupación por idade correuse un ano en comparación co censo de 1991). O uso do galego baixou, pero só catro puntos escasos nunha década, e o do castelán aumentou, situándose no nivel da cohorte 15-19 anos.
            sempre: 37,64% — nunca: 14,59% — a veces: 47,77%.

            Para rematar, toma nota deste dato, non publicado. Respostas á consulta da Consellería de Educación para o curso 2010/2011, sobre a lingua dos nenos de 3 anos que entraban en educación infantil incluidos centros públicos, concertados e privados).

            galego: 35,67%.

            O resto castelán, claro, porque só había dúas opcións. Como che dicía, na miña opinión, a etiqueta “ás veces” do censo evoca falantes ocasionais de galego, e xa que logo, falantes habituais de castelán. Transcurrida case a década completa, os datos para o galego non varían moito en relación co censo de 2001. Vai variar a distribución entre “a veces” e “nunca”.

            Saúdos

          • Grazas polos datos Mauro. A década 1991-2001 puido ter sido bastante neutra en evolución, tanto no lingüístico canto no identitario ou no político, non así no demográfico e no económico, no tocante aos factores de fondo actuantes neste ámbito. Coido que as claves de cara aos datos do Censo do 2011 están máis nos cambios intraxeracionais que nos interxeracionais, isto é, no abandono da lingua por parte das persoas durante o primeiro terzo da súa vida. Coido que ese é o proceso que se acelerou nos últimos anos e que, como dicías ti, se vai deixar notar con máis intensidade ao entrar en escena os fillos das persoas que cumpriron os 30 anos durante a última década, é dicir, nos rapaces de 5 a 9 anos deste novo Censo.

  2. Custa un pouco obter cada mapa, así que descúlpame se non che cumpro o desexo. No meu descargo direi que me comprometo a utilizalos en vindeiras anotacións que teño programadas.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *

*