Problemas familiares na última semana impedíronme ser máis áxil na actualización desta páxina, razón pola que pido desculpas a quen procurastes aquí novas informacións. Nós próximos días publicarei unha análise estatística dos resultados, posibelmente en forma de presentación. Incorporo ao especial, xa en forma de anotación, unhas primeiras impresións, e deixo para sucesivas anotacións do blogue as reflexións e lecturas máis políticas e persoais sobre o que vén de acontecer. Grazas polo voso seguimento.

Análise de Resultados Históricos

A dereita vencedora e os altofalantes mediáticos non tardaron e cualificar a participación nestas eleccións como histórica. É certo que asistimos ao mínimo da abstención nuns comicios autonómicos, mais se comparamos datos homoxéneos a participación no CER só aumentou 2,4 puntos, pasando do 68,1% ao 70,5%.

Cómpre pois reducir a historicidade do resultado, xa que houbo 4 eleccións nas que se superou sobradamente o presente nivel de mobilización nas urnas: as xerais de 1993, 1996, 2004 e 2008. En todo caso o diferencial de participación entre as autonómicas e as xerais inmediatamente anteriores non acadou o mínimo nestas eleccións: 5 puntos. Dito mínimo rexistrouse en 1989, cando a abstención foi idéntica en xerais e autonómicas, e a distancia tamén foi de 5 puntos en 1993 e 2001.

O dato realmente histórico destas eleccións é que por vez primeira en toda a democracia galega e en todos os tipos de comicios as catro provincias rexistran o mesmo nivel de apoio á dereita e á esquerda, cunha leve vantaxe para os primeiros. Isto só é indicativo de que nas provincias occidentais, máis populosas, urbanas e novas demograficamente, onde tradicionalmente a esquerda superaba en 5 ou 10 puntos á dereita, aconteceu un ou dous destes fenómenos:

a) Houbo un electorado progresista abondoso que preferiu a abstencións, e/ou
b) Mobilizouse o electorado urbano da dereita en moita maior medida que o da esquerda.

Á importancia do diferencial de mobilización e participación cómpre sumar un segundo efecto, máis pequeno pero significativo abondo. Nestas eleccións autonómicas de 2009 a concentración de voto nas tres primeiras forzas (PP, PSOE e BNG) redúcese a niveis das xerais de 2004, tras ter atinxido máximos históricos nas últimas xerais de 2008 e nas autonómicas de 2005 (as do cambio bipartito). A fragmentación do voto a forzas minoritarias sen representación ten impedido a reprodución dun certo voto útil necesario para que se producira o cambio hai 3 anos e medio. Se a iso sumamos o incremento do voto en branco obtemos a explicación a derrota da esquerda fronte á dereita. Tanto ten se consideramos só ao PP fronte ao bipartito como se incluímos nos dous lado da ecuación ás restantes candidaturas.

Os xornalistas e políticos ignorantes levan días comparando datos de resultados do CER coa suma do CER e do CERA de hai catro anos. Non é certo que o PP repetise resultado, subiu 50.000 votos no CER. No entanto o PSOE perdeu 25.000 votos e o BNG 40.000. O retroceso electoral do nacionalismo é maior en termos absolutos e relativos. Coa emigración PP e PSOE sumaran perto de 50.000 votos, por menos de 5.000 votos para o BNG. Esa é a verdadeira magnitude do resultado.

A análise da volatilidade electoral permite aproximarnos, a falta de estudos postelectorais específicos, ao xeito en que os electores mudaron o seu voto nestas eleccións. As autonómicas do 1 de marzo foron unhas eleccións tranquilas vistas á luz do conxunto dos comicios democráticos, tanto dos da mesma natureza como dos restantes. A volatilidade total (porcentaxe mínima de electores que cambiaron o seu comportamento electoral a respecto de 2005) cífrase no 5,1% do censo, inferior á que houbo en 2005 con respecto a 2001 e que fora do 7,2%. Non houbo xa que logo grandes viraxes do electorado. O problema é que os movementos electorais, aínda que pequenos, producíronse no fío da navalla, arredor da leve raia que marcaba a maioría absoluta.

Outro dato que se deriva da análise da volatilidade electoral é que non houbo un único factor que explique o cambio de comportamento nas urnas que abrazou como mínimo ese 5% do censo. Foi algo máis importante o volume dos que cambiaron entre esquerda e dereita, máis que entre os partidos e a abstención, pero precísanse ambos efectos para explicar o que sucedeu. O que non parece ser determinante é o movemento de votos de forzas galegas (fundamentalmente o BNG) a forzas alleas.

Así as cousas a explicación do sucedido pasaría, alén de polo diferencial de mobilización electoral, por unha permeabilidade de voto entre o PSOE e o PP e unha perda de votos tanto do PSOE como do BNG cara á abstención. A intensidade e o sentido destes movementos varía por provincias e tipos de concellos.

O outro dato destas eleccións, non tan visíbel pero crucial para a evolución do nacionalismo e do autogoberno, é o que demostra que o nivel de voto a forzas galegas nunhas eleccións ao Parlamento de Galiza retornou ao nivel de 1989: 17%, como agora, e 9 escanos fronte aos 12 actuais. Daquela o nacionalismo presentárase dividido ás eleccións: 5 deputados o BNG, 2 Coalición Galega, 2 o PSG-EG e ningún o PNG-PG.

Dáse hoxe por tanto unha coincidencia múltipla e varios paralelismos, nos seguintes feitos:

1) Naquel ano cae como agora un goberno progresista de coalición na Xunta (o tripartito presidido por González Laxe)
2) Cae fronte a un novo candidato da dereita (entón Fraga).
3) A suma do voto a forzas propias, que nos últimos 20 anos foi (ao igual que o voto de esquerda) moi superior nas provincias occidentais, achégase nas catro provincias (sen coincidir) a un nivel moi semellante ao daquel ano 1989.

Con este resultado fican amortizados case ao 100% os discursos sobre a unión do nacionalismo baixo unhas únicas siglas, así como enterrado o éxito do modelo frontista de organización. Hoxe por hoxe non existen diferenzas substanciais con respecto á situación na que o nacionalismo se presentou ás eleccións por separado, en que cada forza tiña unha adscrición ideolóxica clara alén do seu carácter nacional máis ou menos marcado.

A diferenza fundamental con entón é que agora a sociedade galega é moito máis desenvolvida economicamente, ten xirado notoriamente á esquerda en canto ás súas preferencias electorais, e o inimigo a bater non está representado na imaxe dun ruralita galego coma ti senón na dun urbanita tan galego como o galego. Alén diso o ciclo electoral inmediato (até 2012) apunta máis dereita e máis voto a franquicias de forzas españolas en Galiza.

- A abstención (28 de xaneiro de 2009).
- Esquerda vs. dereita (9 de febreiro de 2009).
- Forzas españolas ou forzas galegas? (17 de febreiro de 2009).
- A vitoria en disputa (18 de febreiro de 2009).
- Dous partidos e medio (21 de febreiro de 2009).
- Volatilidade electoral.

Enquisas Electorais

As enquisas electorais fallaron no prognóstico electoral no seu conxunto. A que máis se aproximou fíxoo baixo unhas bases metodolóxicas de ínfima calidade, orientada pola liña editorial do seu cliente e, por tanto, de forma accidental e non profesional. A enquisa a pé de urna tamén fallou, se ben non tanto, aínda que no fundamental (maioría do PP ou do bipartito) tamén pecou do mesmo defecto que as preelectorais.

Como amosan as gráficas que foron publicadas aquí, as enquisas non acertaron a recoller o nivel exacto de cada forza, pero si as tendencias da lexislatura e do último semestre.

A auxe do PP e o retroceso dos membros do bipartito era perfectamente visíbel desde hai meses. Pepe Blanco e os seus asesores foron quen de ver desde Madrid o que Touriño e os seus ou non viron ou non quixeron ver. Tampouco as enquisas do BNG, as máis afastadas do resultado final, permitiron probabelmente adiantar o que estaba a acontecer.

Outra cuestión máis difícil é a previsión sobre a abstención. Todos os datos obxectivos dispoñíbeis, tanto as reclamacións ao censo, como as solicitudes de voto por correo, indicaban baixa participación. Pero non baixa en todo o electorado. Só naqueles máis preocupados con a participación democrática, o de esquerdas, máis novo, urbano e activo. Tivo que ser unha mobilización diferencial do voto á dereita, máis intenso contra ao final da campaña, xa superados os prazos legais de reclamacións e solicitudes, o que acabou de forxar vitoria da dereita. O PP activou electorado españolista que con Fraga como candidato non adoitaba votar nas autonómicas, sen deixar mobilizar a case todo o seu electorado rural tradicional.

Botei en falta a realización e publicación de máis enquisas, equidistribuídas no tempo e feitas coa mesma metodoloxía, para calibrar adecuadamente se nas últimas semanas as forzas parlamentarias estaban por riba ou por baixo do nivel co que principiaron a lexislatura. Pero como é patente volvemos asistir a unha concentración de enquisas nos últimos meses. Iso si, con só as feitas públicas realizáronse máis entrevistas que nunca antes na nosa historia democrática e demoscópica.

Mención aparte merece o tan enraizado como errado costume que a publicación de enquisas e o seu comentario xornalístico teñen de comparar os resultados da sondaxe cos últimos resultados electorais. mentres os primeiros se refiren ao CER os segundos adoitan incluír, salvo excepcións, o resultado de CERA. Non paga a pena comentar a extrapolación interesada que os xornais fan dos resultados definitivos a eleccións de diferente tipo nos que a cidadanía vota de xeito diferente.

- Voto directo Galiza (actualizado a 23 de febreiro).
- Voto estimado Galiza e circunscricións (actualizado a 23 de febreiro).
- Asignación de escanos Galiza e circunscricións (actualizado a 27 de febreiro).
- Valoración de candidatos Galiza (actualizado a 2 de marzo).

O Voto da Emigración e o CERA

É inevitábel denunciar o escándalo antidemocrático que envolve o voto da emigración galega e dos seus descendentes. Arredor dun dereito teceuse os partidos estatais teceron un entramado administrativo e político que permite garantirlles de forma automática decenas de milleiros de votos en cada elección que se celebra, moitos deles manipulados ou de xente que non ten interese real ningún nesta terra.

- Máis cousas raras no CERA (11 de febreiro de 2009).
- Pór CERA, quitar CERA (11 de xaneiro de 2009).
- PSOEcose electoral (21 de novembro de 2008).
- Lisque, Sra. Soneira (19 de febreiro de 2008).
- Shame on you, Mr. Tourinho! (9 de outubro de 2007).

Demoscopia e Política

Este blogue vén comentando desde hai tempo cuestións relacionadas co traballo dos profesionais da estatística e da politoloxía no ámbito das sondaxes electorais e os estudos sociopolíticos.

- O que ti e máis eu sabemos (19 de decembro de 2008).
- Curso de ética xornalística e demoscópica (12 de decembro de 2008).
- Daquela, e se…? (29 de xullo de 2008).
- Pollethics (14 de febreiro de 2008).
- Enquisas e sentimento de nación en Galiza (8 de xaneiro de 2007).
- Catalunya 2006 express (28 de outubro de 2006).
- Entón, como está o tema? (14 de marzo de 2006).

A Política, Contra Algo e Contra Alguén

Esta bitácora naceu uns poucos meses antes das eleccións autonómicas de xuño de 2005. Quizá por iso a súa vocación política sempre estivo moi presente a carón doutras inquietudes. Tamén porque o cambio non saciou o espírito crítico e as expectativas dunha boa cantidade de xente. Velaquí unha escolma das anotacións máis visitadas nos últimos tres anos e medio, desde que o desexo de cambio se manifestou en Galiza nas urnas.

- A data das eleccións (18 de decembro de 2008).
- Eleccións e economía (13 de decembro de 2008).
- Pluralidade informativa bipartita (26 de setembro de 2008).
- Touriño en Touriñán (29 de agosto de 2008).
- Reaxir? (10 de marzo de 2008).
- Con aleivosía e estivalidade (4 de setembro de 2007).
- Cifras e claves do 27M (31 de maio de 2007).
- Partidos e mentiras con ladrillos (26 de maio de 2007).
- Niveis de democracia e falsos demócratas (23 de maio de 2007).
- Dous BNG, unha virtualidade real? (24 de marzo de 2007).
- Na liña de flotación (28 de febreiro de 2007).
- Sobre o Estatuto (21 de xaneiro de 2007).
- As palabras máis usadas no Bloque (6 de decembro de 2006).
- 5 preguntas sen resposta (14 de agosto de 2006).
- Cidade da Cultura: Camiño de Santiago Transatlántico (12 de xullo de 2006).
- Os rostros da felicidade (27 de xuño de 2005).