Non só enquisas (1): A abstención

Inicio con esta entrada unha serie de anotacións dedicadas a repasar os resultados electorais históricos de Galiza e as súas circunscricións.

Á hora de analizar as enquisas electorais e sobre todo se o que se quer é prognosticar o resultado dos comicios seguintes é importante ter en conta o que poderíamos chamar características estruturais do noso sistema electoral.

Estes trazos distintivos achégannos comportamentos análogos ou diferenciais entre circunscricións ou opcións de voto que adoitan repetirse dunha elección para a vindeira, designadamente entre as do mesmo tipo.

Un bo exemplo dun fenómeno estrutural no noso comportamento electoral é o da abstención. A abstención é, con moito, a variábel de máis difícil predición nas enquisas electorais, e normalmente non se acaba de aproximar até ter indicadores obxectivos -solicitudes de voto por correo- e subxectivos -percepcións, estado de opinión, etc… así que coñecer a súa evolución histórica axuda a ter as cousas máis claras.

Na seguinte figura pódese ver a evolución da abstención -ou se queremos da súa inversa, a participación- nas eleccións de primeira orde -xerais e autonómicas- en Galiza.

Nota: Porcentaxes de abstención calculadas sobre o CER (sen a emigración)

Se nos fixamos existen como dous ciclos históricos, un até o ano 1989 e outro a partir de aí. A data, que sinala unha caída no nivel xeral da abstención, coincide coa chegada a Galiza de Manuel Fraga e a súa primeira vitoria nas eleccións autonómicas.

Quen sodes de Ourense preguntarédesvos o porqué de semellante cambio de nivel na abstención das primeiras eleccións democráticas ás últimas, onde este círculo electoral pasa de ser o máis abstencionista ao máis participativo.

A explicación probablemente terá que ver co maior influxo do fraguismo e o maior nivel de penetración do partido popular nesta provincia, quizá tamén co maior peso da deputación provincial. Non é descartable tampouco que existan outras causas de diversa índole que expliquen a súa diferenza de comportamento con respecto á outra provincia oriental galega, coa que partilla algunhas características: así por exemplo, o peso demográfico e económico da capital no total da provincia é maior en Ourense que en Lugo, como tamén o é nivel de urbanización ou de concetración da poboación en núcleos -menos poboación dispersa.

Pero o certo é que varios estudosos dos fenómenos electorais en Galiza coinciden en sinalar a existencia de serias deficiencias nos censos electorais desta provincia desde os primeiros comicios e até ben entrados os anos 80. Os censos inchados provocarían esa maior abstención aparente, e a súa progresiva corrección iría achegando o comportamento de Ourense ao de Lugo.

Outro dato que chama a atención na gráfica é o diferencial de abstención -ou de participación- que se rexistra entre as eleccións xerais e as autonómicas. Entre dúas eleccións de distinto tipo contiguas sempre se participa máis nas xerais, sen excepción.

Unha constante, cando menos desde 1997 ou desde o ano 2000, é o feito de que as provincias occidentais, máis populosas e menos envellecidas -A Coruña e Pontevedra- mostran un comportamento as máis das veces parello, entanto as orientais e menos populosas e máis envellecidas -Lugo e Ourese-, fan o propio.

Pois ben, tendo en conta estas regularidades podemos caer na conta do que aconteceu nas eleccións xerais do ano 2000. Nese ano, lembremos, no que o PP acada a maioría absoluta e Aznar a Presidencia, a abstención non baixa tanto como adoitaba facelo nunhas xerais, e aínda que mingua mantense en niveis máis próximos das autonómicas anterior e posterior que das outras xerais recentes. Esta é unha mostra de que o nivel de participación se relaciona con vitorias ou resultados bos para o PSOE nas eleccións lexislativas, e nese ano, con Almunia de candidato e unha imaxe cangada de felipismo e corrupción, o que se produciu foi o contrario: maior abstención e peor resultado para o PSOE e a esquerda no seu conxunto.

Con efecto en 1993, 1996, 2004 e 2008, con resultados electorais incertos -vitorias disputadas-, e independentemente de quen gañase finalmente, houbo nas eleccións xerais moita participación, e iso está ligado, como sabemos, ao bipartidismo, e, no que toca ao nacionalismo, a unha certa dose de voto útil. No 2000, ao non haber esa tensión, o PSOE aparece como derrotado e o BNG acada o seu mellor resultado, tanto por estar na crista da onda desde 1997 como por recibir un nada desprezábel voto de castigo daqueles electores do PSOE que preferiron ir votar e non pasar directamente á abstención.

Aínda hai máis. Se observamos ou cuantificamos o diferencial de abstención entre as catro provincias, decatarémonos de que cando hai maior participación -1993, 1996, 2004, 2008- as diferenzas entre as catro circunscricións tenden a ser menores que cando hai máis abstención -2000. Isto indica que os bos resultados do PSOE non só se dan con alta participación senón que teñen que ver cunha maior implicación do electorado do eixo atlántico e urbano, e por tanto, cun maior peso da súa representación no total galego. Teríamos que retroceder ate as xerais de 1986 ou 1989, en plena era do felipismo, para visualizar altas abstencións e continuidade dunha maioría progresista, pero nun escenario onde o resultado final non se prevía disputado -o PP aínda era AP-, o que favorecía a relaxación xeral do electorado -da esquerda e da dereita, pero sempre máis a do lado dos perdedores, obviamente.

Que debemos deducir de todo isto de cara ás autonómica que veñen? Que unha abstención elevada é en principio un mal escenario para o PSOE e un bo escenario para o PP e o BNG. Que en calquera caso unhas eleccións como as que se prevén, cunha perspectiva de resultado disputado -quen acada 37+1 escanos- pero con non demasiada participación, serían, a priori, un mal escenario para o conxunto das forzas progresistas -o bipartito, ou a suma de PSOE e BNG- fronte ao PP. Que a abstención é inimiga das persoas que soportaron o cambio en Galiza alá por 2005.




Visita o Especial Eleccións ao Parlamento de Galiza 2009 na portada do blog.