Inicio con esta entrada unha serie de anotacións dedicadas a repasar os resultados electorais históricos de Galiza e as súas circunscricións.

Á hora de analizar as enquisas electorais e sobre todo se o que se quer é prognosticar o resultado dos comicios seguintes é importante ter en conta o que poderíamos chamar características estruturais do noso sistema electoral.

Estes trazos distintivos achégannos comportamentos análogos ou diferenciais entre circunscricións ou opcións de voto que adoitan repetirse dunha elección para a vindeira, designadamente entre as do mesmo tipo.

Un bo exemplo dun fenómeno estrutural no noso comportamento electoral é o da abstención. A abstención é, con moito, a variábel de máis difícil predición nas enquisas electorais, e normalmente non se acaba de aproximar até ter indicadores obxectivos -solicitudes de voto por correo- e subxectivos -percepcións, estado de opinión, etc… así que coñecer a súa evolución histórica axuda a ter as cousas máis claras.

Na seguinte figura pódese ver a evolución da abstención -ou se queremos da súa inversa, a participación- nas eleccións de primeira orde -xerais e autonómicas- en Galiza.

Abstención

Nota: Porcentaxes de abstención calculadas sobre o CER (sen a emigración)

Se nos fixamos existen como dous ciclos históricos, un até o ano 1989 e outro a partir de aí. A data, que sinala unha caída no nivel xeral da abstención, coincide coa chegada a Galiza de Manuel Fraga e a súa primeira vitoria nas eleccións autonómicas.

Quen sodes de Ourense preguntarédesvos o porqué de semellante cambio de nivel na abstención das primeiras eleccións democráticas ás últimas, onde este círculo electoral pasa de ser o máis abstencionista ao máis participativo.

A explicación probablemente terá que ver co maior influxo do fraguismo e o maior nivel de penetración do partido popular nesta provincia, quizá tamén co maior peso da deputación provincial. Non é descartable tampouco que existan outras causas de diversa índole que expliquen a súa diferenza de comportamento con respecto á outra provincia oriental galega, coa que partilla algunhas características: así por exemplo, o peso demográfico e económico da capital no total da provincia é maior en Ourense que en Lugo, como tamén o é nivel de urbanización ou de concetración da poboación en núcleos -menos poboación dispersa.

Pero o certo é que varios estudosos dos fenómenos electorais en Galiza coinciden en sinalar a existencia de serias deficiencias nos censos electorais desta provincia desde os primeiros comicios e até ben entrados os anos 80. Os censos inchados provocarían esa maior abstención aparente, e a súa progresiva corrección iría achegando o comportamento de Ourense ao de Lugo.

Outro dato que chama a atención na gráfica é o diferencial de abstención -ou de participación- que se rexistra entre as eleccións xerais e as autonómicas. Entre dúas eleccións de distinto tipo contiguas sempre se participa máis nas xerais, sen excepción.

Unha constante, cando menos desde 1997 ou desde o ano 2000, é o feito de que as provincias occidentais, máis populosas e menos envellecidas -A Coruña e Pontevedra- mostran un comportamento as máis das veces parello, entanto as orientais e menos populosas e máis envellecidas -Lugo e Ourese-, fan o propio.

Pois ben, tendo en conta estas regularidades podemos caer na conta do que aconteceu nas eleccións xerais do ano 2000. Nese ano, lembremos, no que o PP acada a maioría absoluta e Aznar a Presidencia, a abstención non baixa tanto como adoitaba facelo nunhas xerais, e aínda que mingua mantense en niveis máis próximos das autonómicas anterior e posterior que das outras xerais recentes. Esta é unha mostra de que o nivel de participación se relaciona con vitorias ou resultados bos para o PSOE nas eleccións lexislativas, e nese ano, con Almunia de candidato e unha imaxe cangada de felipismo e corrupción, o que se produciu foi o contrario: maior abstención e peor resultado para o PSOE e a esquerda no seu conxunto.

Con efecto en 1993, 1996, 2004 e 2008, con resultados electorais incertos -vitorias disputadas-, e independentemente de quen gañase finalmente, houbo nas eleccións xerais moita participación, e iso está ligado, como sabemos, ao bipartidismo, e, no que toca ao nacionalismo, a unha certa dose de voto útil. No 2000, ao non haber esa tensión, o PSOE aparece como derrotado e o BNG acada o seu mellor resultado, tanto por estar na crista da onda desde 1997 como por recibir un nada desprezábel voto de castigo daqueles electores do PSOE que preferiron ir votar e non pasar directamente á abstención.

Aínda hai máis. Se observamos ou cuantificamos o diferencial de abstención entre as catro provincias, decatarémonos de que cando hai maior participación -1993, 1996, 2004, 2008- as diferenzas entre as catro circunscricións tenden a ser menores que cando hai máis abstención -2000. Isto indica que os bos resultados do PSOE non só se dan con alta participación senón que teñen que ver cunha maior implicación do electorado do eixo atlántico e urbano, e por tanto, cun maior peso da súa representación no total galego. Teríamos que retroceder ate as xerais de 1986 ou 1989, en plena era do felipismo, para visualizar altas abstencións e continuidade dunha maioría progresista, pero nun escenario onde o resultado final non se prevía disputado -o PP aínda era AP-, o que favorecía a relaxación xeral do electorado -da esquerda e da dereita, pero sempre máis a do lado dos perdedores, obviamente.

Que debemos deducir de todo isto de cara ás autonómica que veñen? Que unha abstención elevada é en principio un mal escenario para o PSOE e un bo escenario para o PP e o BNG. Que en calquera caso unhas eleccións como as que se prevén, cunha perspectiva de resultado disputado -quen acada 37+1 escanos- pero con non demasiada participación, serían, a priori, un mal escenario para o conxunto das forzas progresistas -o bipartito, ou a suma de PSOE e BNG- fronte ao PP. Que a abstención é inimiga das persoas que soportaron o cambio en Galiza alá por 2005.




Visita o Especial Eleccións ao Parlamento de Galiza 2009 na portada do blog.

 

9 Responses to Non só enquisas (1): A abstención

  1. chuza.org di:

    Análise dos resultados electorais históricos en Galiza…

    Calidonia inicia unha serie de post dedicada a análise dos resultados electorais en Galiza, cun primeiro artigo sobre a abstencións e datos curiosos. “A data que sinala unha caída no nivel xeral da abstención en Ourense coincide coa chegada a Gali…

  2. Felicidades polo artigo. Como dis a análise da abstención é complicada por varios factores. Un dos máis importantes ao meu ver é que se soe contemplar o dato da abstención na súa totalidade facendo pouco fincapé na procedencia e coordenadas ideolóxicas dos votantes que “caen” nese saco. Esta a razón pola que non comparto a túa conclusión cando menos na súa totalidade. Explícome, os datos sinalan que a abstención é maior nas cidades, o electorado das cidades é o máis abstencionista. Nas anteriores eleccions autonómicas as coordenadas do voto urbán non eran as mesmas que agora, o PP é agora claramente o partido á alza en case todas as cidades segundo amosan tanto os datos das anteriores municipais como os sondeos que temos visto. O electorado urbán é o maior en Galiza ( dificil é compensar datos malos en Pontevedra e Vigo no resto da provincia por exemplo). Por todo isto creo eu que a abstención non beneficia ao PP cando menos nas provincias occidentais, senón que o perxudica. Seguindo este razonamento o BNG podería ser o maior beneficiado da abstención xa que os seus datos nas cidades son cada vez peores mentres obtén resultados mellores nas vilas medianas e pequenas que teñen un electorado que se ten amosado menos abstencionista.

  3. calidonia di:

    Grazas Escévola. Non me quería adiantar a cousas que comentarei nos próximos días, pero ten Vostede razón.

    Comentei hai un tempo que a data das eleccións, así como a falta de publicidade institucional, son mecanismos disuasorios da participación interior que o PSOE está manexando procurando deter o avanzo do PP nas zonas urbanas, precisamente onde está máis forte, sen importarlle se a abstención tamén o prexudica a el -cousa coa que xa contaban, ao ser esta unha elección de ámbito autonómico onde sempre hai máis abstención, e ao supor uns comicios de continuidade, onde se ben é certo que o resultado non está totalmente claro a maior parte dos indicios apuntan a unha reedición da maioría bipartita. Como dixen nesa outra ocasión a data das eleccións finalmente elixida por Touriño beneficiará indirectamente ao BNG nestas zonas urbanas, xa que o nacionalismo xa non depende tanto como antano do voto ou da participación da xuventude, así como do electorado máis crítico.

    A súa afirmación non se opón, en todo caso, ao que comentei neste artigo. En termos globais -perspectiva histórica, resultados reais, todas as eleccións- é máis certo o efecto que comento eu polo cal a abstención é inimiga do PSOE. A situación que comenta Vostede pola cal a abstención pode ser prexudicial para o PP no ámbito urbano, é un efecto conxuntural e novidoso máis do que estrutural, aínda que non é descartábel que nos próximos anos asistamos a unha importancia crecente do mesmo.

    Obrigado por debater.

  4. Fantástico artigo, parabéns. Agardo moitos máis a medida que se vaian achegando as eleccións, é toda unha delicia ter esta información tan diseccionada.

    Unha aperta!

  5. NYGARD di:

    Varias cousas que non entendo. Unha, se a abstención beneficia a PP e ao BNG, deducir que o bipartito sae perxudicado dependerá de canto beneficie a cada un dos primeiros.

    Segundo, ao redor da teima de que o BNG ten un problema co voto urbano, coido que se debe matizar. O BNG ten un problema co voto das grandes cidades (alí onde o PP parece estar forte…), pero non así nos concellos periurbanos que forman parte das áreas metropolitanas do país, por tanto urbanas. Con isto non quero dicir que non lle deba preocupar ao BNG o primeiro…

    Finalmente, coincido coas dificultades de predecir o sentido da abstención. Engadiría unha variábel máis: non vexo ao PP do rural tensionado de cara as eleicións. Veremos como evoluciona isto, pero podería derivar en maiores niveis de abstención…

  6. calidonia di:

    A abstención non é tanto que beneficie a PP e BNG como que prexudica claramente ao PSOE, nomeadamente nas xerais. Por extensión podemos dicir que a toda a esquerda e en todas as eleccións.

    Se é así, cal é o efecto global nas autonómicas para a suma PSOE+BNG? Para o mantemento reeedición do bipartito? Pois negativo claro. O máis beneficiado sería o PP, a dereita.

    O beneficio do BNG é indirecto e menor, e baséase en a) que como forza minoritaria sempre tivo un voto máis fiel -que o PSOE, aínda menos que o dos vellos, que é e será maioritariamente para o PP-, e b) que o desprazamento -mínimo pero real- do seu electorado cara o centro e a xente de mediana idade o deixa menos exposto á tradicional abstención xuvenil.

    O de que o BNG anda mal nas cidades non é unha teima, debo dicilo con rotundidade. Está demostrado por cando menos todos os resultados electorais desde 2001. Se medimos o apoio ao BNG en porcentaxe de votos sobre o censo electoral e non sobre voto emitido debe saber que nas últimas auttonómicas, nas últimas municipais, e nas últimas xerais o BNG obtivo a mesma porcentaxe no conxunto das 7 cidades que nos concellos de menos de 5.000 habitantes, isto é, a Galiza máis rural e dispersa.

    Se a comparación válelle direille a respecto da Galiza metropolitana -concellos de entre 20.000 e 50.000 habitantes- que aí o BNG ten a mesma porcentaxe que nos concellos de 5.000 a 10.000 habitantes, isto é, a Galiza algo menos rural, pero máis rural que vilega.

    Onde o BNG vén acadando o seu máximo apoio é no intervalo central -de 10.000 a 20.000 habitantes- onde hai de todo: desde o rural de Santa Comba ou Vilalba, até as áreas urbanas e rururbanas de Teo, Cambre ou Mos, pasando por varias vilas onde aí si ten o BNG varias alcaldías notábeis, pero sen ser tampouco a norma.

  7. calidonia di:

    Sobre o voto do PP nas cidades e a campaña vil lingüista creo que pode ser interesante este comentario en SHS. Tamén é revelador este artigo de José Luís Gómez no Xornal de Galicia.

  8. chousa di:

    Unha boa reflexión.

    Disculpa o momento e o lugar, pero teño o meu blog da Blogaliza sableado de coments spam. Non dou abasto a eliminalos. Xa mirei os foros, pero non me aclaro nada…hai algo que se poida facer?

  9. dixital2 di:

    A abstención e mais o voto en branco (e nulo, non o esquezamos) son síntomas de que hai unha gran parte do electorado que non se vé representada neste supostamente democrático sistema de sota-cabalo-rei. Unha verdadeira democracia implicaría que os cidadáns fosen non soamente consultados, senón que DECIDISEN realmente; e non cada 4 anos, senón para cada cuestión que lles afecte; e non para elixir entre 3 propostas non moi diferentes (véxase para mostra o asunto do AVE), senón entre calquera proposta cun mínimo apoio social, feita desde calquera colectivo cidadáns (p.ex. a Rede Galiza Non se Vende ou tantos outros). É dicir, falamos de Democracia Representativa ou Partidocracia, e Democracia Directa.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *

*