Loading

Hai tempo, recén estreado no meu primeiro traballo profesional remunerado, tiven a oportunidade de participar na elaboración dunha sondaxe electoral de ámbito estatal. Corría o ano 2000 e naquelas eleccións lexislativas decidíase se o PP de José María Aznar revalidaba a victoria que acadaran catro anos no Congreso dos Deputados, derrotando a Felipe González. Tamén se decidía, e se cadra isto era o realmente importante, se o PP lograba ou non unha maioría absoluta que lle permitira soltar amarras cos seus apoios nacionalistas do centro-dereita catalán e vasco e comezar a desenvolver sen trabas o verdadeiro programa político da dereita nacionalista española.

A miña participación naquela investigación electoral foi bastante intensa e dedicada, aínda que limitada ao plano de relevancia dun simple “técnico”, como rezaba a nómina correspondente. Algúen tiña que alimentar unha estrutura de mando composta por tantos directivos como empregados de base. Pois ben, nunha encomenda para un medio español de comunicación escrita, asignóuseme a elaboración dun deseño de mostraxe para unha sondaxe electoral de estimación de voto.

O tamaño da mostra era reducido, a entrevista telefónica e o cuestionario breve e “xornalístico”, de xeito que apostei por unha metodoloxía dirixida a atinar o resultado das urnas e non tanto o retrato da situación naquel momento. Procedín a analizar os resultados das eleccións ao Congreso de 1993 e 1996 en todos os concellos do Estado -máis de 8.000-, e filtrei, mediante os cálculos pertinentes, uns 50. Cal foi o criterio de selección? Escoller para facer as entrevistas aqueles concellos que calcaban ou aproximaban enormemente o resultado das dúas eleccións anteriores do mesmo tipo. Ou sexa, os “concellos-tipo” que reproducen no seu interior o voto que se rexistra nun ámbito territorial máis grande.

Está claro que non hai un só concello en España no que se presenten todas as forzas que obteñen representación parlamentaria. De xeito que houben de delimitar 5 zonas diferentes: Galiza, Catalunya, Euskadi+Nafarroa, Canarias e resto do Estado. En cada unha desas áreas unha escolma adecuada de concellos permitía reproducir os resultados anteriores con só sumar os votos que as distintas forzas obtiveron neles.

Sobre este deseño e esta aposta técnica se realizou o traballo de campo. O que mostraron os datos ao seu remate era unha cifra aparentemente asombrosa: o PP avantaxaba ao PSOE en intención directa de voto -tamén chamado voto declarado- en 11 puntos!!! É dicir, o que a xente que respondera a enquisa dicía, sen que houbera alteración ningunha dos datos ou “cociña” por parte dos técnicos, era que o PP ía arrasar, sen paliativos.

Aquela vantaxe era inédita, tanto en intención como en estimación de voto. O CIS nunca rexistrara esa diferencia en voto directo nos últimos 4 anos de barómetros “institucionais”. Todas as enquisas publicadas en prensa até entón, a un mes vista das eleccións, estaban dando 2, 3, 4 puntos como máximo de vantaxe en estimación de voto do PP sobre o PSOE. Que facer?

Podíase corrixir a indecisión dos antigos votantes do PSOE nunha época de castigo social importante -posfelipismo, corrupción, dimisón de Borrell, candidato Almunia… Podíase pensar nunha alta participación que mobilizara ao tradicional voto abstencionista da esquerda… Podíase pensar que o deseño de mostraxe estaba errado… Podíase. Pero nin dun xeito nin doutro nin con todos xuntos se podían xustificar, sen empeñar a conciencia e a ética, e á vista daqueles datos, as diferenzas inferiores a 5 puntos que todo o mundo estaba publicando.

Folga dicir que como novizo non fun invitado a intervir na cociña desa enquisa, pero o caso é que saíu publicada cun dato non moi afastado do que todos os medios en España “coincidían” en estimar. O medo a ser o único instituto en “errar” deixouse notar, xunto a outros posíbeis factores que hoxe por hoxe descoñezo. Aquela enquisa converteuse así nunha máis das que contribuían a crear un estado de opinión pública e mediática no que se mantiña unha certa “tensión electoral”, no que se esperaba unha vitoria, si, do PP, pero no que de ningunha maneira se podería -ou se debería?- dicir que todo o peixe estaba vendido.

Matinemos. A un vencedor non lle convén que se saiba que vai gañando. Os votantes que se deixan ir e nadan a favor da corrente poderían preferir pasar un día na praia. Concordemos. A un perdedor sen remisión non lle convén perder sen xogar, nin admitir a súa derrota de antemán -ou se efectivamente lle convén probablemente non lle deixen facelo. Non hai nada peor que un electorado desmobilizado e abatido en retirada. Recapitulemos. O tecido político, mediático e financeiro artellado arredor dunha cita electoral é dunha magnitude tal que practicamente a ninguén lle convén deixar de alimentalo, so pena de perder. O círculo péchase. Concluamos.

O resultado daquelas eleccións do ano 2000, sabémolo ben por desgraza, foi que o PP alcanzou a maioría absoluta, obtendo máis de 10 puntos porcentuais de diferenza sobre o PSOE -44,52% por 34,16%-, sumando 183 escanos contra 125.

Toda esta historia vén a conto da aposta que mantemos Césare e mais eu sobre se nesta vindeira convocatoria electoral o PSOE vai acadar ou non a maioría absoluta. El afirma que si. E eu digo que non. Á vista do conto a miña opción pode parecer contraditoria, así que déixenme explicarlles.

Confeso que os meus tempos de analista demoscópico pasaron a mellor vida e que non manexo información privilexiada de ningún tipo. Arquivo, iso si, as sondaxes que se foron publicando en prensa, radio e TV nestes últimos meses. E o que vexo lémbrame efectivamente aquela situación. Enumeremos as coincidencias:

  1. Ningún partido gañou unha elección lexislativa en España para despois perder a seguinte -nin sequera a UCD, que gañou as constituíntes en 1977 e despois outra vez en 1979. O PP revalidou a vitoria en 2000, como por analoxía debería facelo o PSOE. Outra cousa é a maioría absoluta á segunda, porque agora a situación de partida -a vitoria “por sorpresa” do 14-M de ZP non ten precedente.
  2. As enquisas, tras amosar no pasado recente certa igualdade -real ou non- manteñen unha vantaxe estreita a favor do partido no goberno -nin o suficientemente pequena como para falar de empate técnico nin o suficientemente ampla para que se fale abertamente de maioría absoluta.
  3. O candidato á presidencia do partido da oposición suspende en valoración en todas as sondaxes e se sitúa a anos luz do Presidente.

Con todo, existen para min outros factores que impiden facer unha analoxía automática e perfecta entre a situación que se deu no ano 2000 e a que se presenta agora en 2008. Velaquí as miñas razóns:

  1. A primeira e evidente é que a dereita -social e electoral- non é a esquerda, e viceversa.
  2. A segunda é que se en 2000 o PSOE estaba desaparecido en combate na sociedade, desfeito internamente, mesmo enxuizado nos tribunais, e cun candidato -bo- descabezado a un ano das eleccións, agora o PP está obxectivamente nunha situación máis benigna. O caso Gallardón pode considerarse en comparanza unha anécdota, e é ben sabido que a corrupción se lles perdoa aos corruptos pero non aos que pasan ante a sociedade por ser quen a denuncian e a combaten.
  3. A terceira é que o PP mantén mobilizada unha base -social e electoral- que o PSOE entón non podía mover. A aposta pola liña dura de Acebes, Zaplana, Aznar ou Pizarro nas candidaturas e nas mensaxes… o traballo de crispación mediática alimentado durante anos por Losantos, a conferencia episcopal, o ABC e a prensa autonómica de grupos familiares vendidos aos mandamaises… o labor de “zapa” do trinomio “soldado-señorito-crego” de xente como Pérez-Reverte, Herrera e Prada en El Semanal… todo iso permite falar na dereita dun electorado propio máis tensionado e cohesionado. Outra cousa é efectivamente a masa de electores “de centro” que poidan fuxir disto.
  4. A cuarta resta para o PSOE, e pon de relevo a enorme cantidade de voto útil -non de centro- que ZP rebañou hai catro anos no electorado natural de Izquierda Unida e doutras forzas como o BNG -en 2004 os candidatos números 1 ao Senado do Bloque obtiveron 40.000 votos máis que os do Congreso. Ese voto vaille faltar agora a ZP e pode ser o que o alonxe da maioría absoluta.

E nestas estábamos, o Césare escollendo o restaurante e eu escollendo o viño, cada un convencido de seu, cando pariu a avoa.

Top