Loading

Parafraseo o título da última novela de Suso de Toro aproveitando que dou coa noticia da celebración estes días do II Congreso Internacional de Onomástica Galega.

Nesta entrevista a unha das relatoras afírmase que só 200 apelidos abondan para nomear o 60% das galegas e galegos. Alén diso, advírtesenos do perigo que corren perto de 11.000 apelidos infrecuentes que só aparecen no segundo lugar e que poden chegar a desaparecer co cambio de xeración, se nais e pais non deciden alterar a orde que tradicionalmente se vén usando (primeiro o do pai e logo o da nai), cambio que xa permite facer a lexislación actual.

Entrementes lembro o romance Todos os Nomes de José Saramago, resolvo introducirme na pel do personaxe principal. Imitando o mesmo exercicio que outrora fixera O ollo da vaca cos nomes da primeira especie animal galega en importancia (medida ao peso, como non!), comezo a debullar unha base de datos para extraer algunhas conclusións…

Apelidos máis frecuentes:

  1. Rodríguez, Rodrigues (relación 1695:1)
  2. Fernández, Fernandes (1642:1)
  3. González, Gonzales, Gonçalves (4698:4:1)
  4. López, Lopes (1945:1)
  5. García
  6. Pérez, Pires, Peres (10322:20:1)
    7, Martínez, Martins (318:1)
  7. Vázquez, Vásquez (2048:1)
  8. Álvarez, Álvares (1646:1)
  9. Gómez, Gomes, Gómis (2042:5:1)
  10. Castro

Apelidos deturpados máis frecuentes:

  1. Iglesias (non se acharon formas normalizadas ou restauradas, usábase para as inscricións de recén nados con pai descoñecido, como dos Santos)
  2. Blanco / Branco (847:1) (tamén pode ser un topónimo, con orixe xermánica blank-, como en Os Blancos)
  3. Otero / Outeiro (111:1)
  4. Rey / Rei (305:1) (a presenza do i grego é moi abondosa neste e noutros apelidos, só en parte como resto da escrita antiga)
  5. Lorenzo / Lourenzo (1377:1) (pode haber apelidos provenientes doutros territorios, mais semella clara e maioritaria a castelanización, como en Losada/Lousada, Lozano/Louzao, etc.)
  6. Romero (non se achou a forma Romeiro, si Román, que estarían ligadas á chegada de peregrinos e relixiosos polos Camiños de Santiago)
  7. Arias / Airas (74:1)
  8. Villar / Vilar (3:1) (nunha parte consérvase como resto da escrita antiga o duplo l, malia á pronuncia simple)
  9. Mosquera / Mosqueira (65:1)
  10. Yáñez, Juane(s) / Seoane (1:1,6) (de Iohannes -> Eanes, o único destes casos no que a forma galega é maioritaria)

Aproximadamente o 11-12% dos apelidos usados na Galiza corresponderían a formas deturpadas ou castelanizadas en algún momento da Historia.

Nomes masculinos máis frecuentes:

  1. José / Xosé (360:1)
  2. Manuel, Manoel (4909:1)
  3. Antonio, Antón (399:1)
  4. Luis, Lois (441:1)
  5. Jesús / Xesús (328:1)
  6. Juan / Xoán (138:1)
    7, Francisco (318:1)
  7. Ramón, Moncho (2860:1)
  8. Ángel, Anxo (161:1)
  9. Carlos

Nomes femininos máis frecuentes:

  1. María
  2. Carmen, Carmela, Carme, Carmiña (5507:7:6:1)
  3. Josefa, Josefina, Fina (295:59:1) (non se acharon formas normalizadas)
  4. Dolores (non se achou Dores)
  5. Pilar
  6. Rosa
    7, Teresa (non se acharon outras formas)
  7. Manuela
  8. Isabel
  9. Mercedes (non se acharon outras formas)

Déixase notar que a utilización de nomes correspondentes a formas galegas modernas é máis frecuente nos homes que nas mulleres. O carácter netamente feminino dos procesos de perda de uso da lingua galega é unha constante que se observa en todos os fenómenos sociolingüísticos de Galiza.

Así as cousas, non está de máis lembrar algunhas ligazóns da rede referidas á restauración ou (re)galeguización de nomes e apelidos, para devolvelos á súa forma xenuína ou para adaptalos ás normas ortográficas e fonéticas propias do galego (ou galego-português):

  1. CIG
  2. Universidade de Vigo
  3. Redondela
  4. A gentalha do Pichel
  5. A Mesa
  6. Agal
Top